3. Acht uur per dag focus is onhaalbaar. Over aandacht, gezonde afleiding en de kunst van het lummelen.

Deze transcriptie werd automatisch gegenereerd via BuzzSprout.

Pieter 0:01

Hallo en welkom bij het Betere Werk. Een podcast van de Ugent, die welzijn op het werk anders bekijkt. Ik ben Pieter. Ik ben heel nieuwsgierig en benieuwd naar hoe we ons werk werkbaarder kunnen maken. Ik ben ook benieuwd hoe we bijvoorbeeld met 100% focus en zonder stress ons werk zouden kunnen doen. Dat gaan we vandaag onderzoeken.

Nele 0:21

Ik ben Nele en ik werk in het team van welzijn en engagement van de Universiteit Gent. Focus is een thema die vaak terugkomt, is iets waar veel collega's mee worstelen. Ik denk dat dat heel normaal is in de tijd van vandaag met alle mails en vergaderverzoeken en geping en sociale media. Dus ja, het bleef wel echt een uitdaging van deze tijd. De vraag is dan: hoe kunnen we daarmee omgaan? Wij als individu, maar ook als teams.

Pieter 0:47

Ik ben op bezoek geweest naar de ene plaats aan de Ugent waar er niet 100, maar 200% focus moet zijn. Waar dat precies is, dat kom je zo meteen te doen.

Nele 1:06

We zitten hier aan tafel met een expert, professor Durk Talsma. Welkom.

Durk Talsma 1:11

Leuk om hier te zijn.

Nele 1:12

U bent professor aan de vakgroep Experimentele Psychologie. Je doet onderzoek naar aandacht en perceptie.

Durk Talsma 1:19

Klopt, en ook een heel klein beetje geheugen.

Nele 1:21

Perfect. Oké, wat is het grootste misverstand dat u graag de wereld wil uithelpen rond focus?

Durk Talsma 1:26

Ja, dat is eigenlijk een hele goede. En misschien kan ik al een gelijk even inhaken op iets wat Pieter zo net zei, namelijk dat het een soort droom en misschien wel een utopie is dat je 100% gefocust moet zijn gedurende de hele dag. Omdat geen mens in staat is om dat zo lang achter elkaar vol te houden. Misschien kunnen we dat alvast even de wereld uithelpen. Ja, het mag niet van ons verwacht worden.

Pieter 1:52

Dat het niet verwacht mag worden, inderdaad. Nochtthans ben ik langs geweest bij een plaats waar ze over ultrafocussen spreken, waarbij ze eigenlijk 200%, voor zover het ook al, natuurlijk, gefocust moeten zijn. Ik ben langgeweest in het doinglab van de Universiteit van Gent.

Peter Van Eenoo 2:14

Ik ben Peter Van Eenoo en ik ben hoofd van het dopingcontrole laboratorium van de Universiteit Gent en prof aan de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen.

Pieter 2:29

Peter werkt dus in een doplaboratorium, en je kan je daar alles bij voorstellen wat je in je hoofd krijgt als je aan een laboratorium denkt. Mensen in witte jassen, labojassen, heel geconcentreerd, die krijgen bloed- en urinestalen binnen en die moeten ze op hele korte tijd analyseren. Dat zijn bloed- en urinestalen van topsporters, die dan een half uur later aan de start mogen verschijnen. Of niet, natuurlijk, als blijkt dat er een onregelmatigheid in hun bloed of urine zit. U kan zich wel inbeelden dat daar focus voor nodig is.

Peter Van Eenoo 3:07

In totaal moet je rekening houden dat dagelijks hier door verschillende personen, elk een 2000 bladzijde met 10 kleine chromatogrammen te inspecteren. En dan is het een soort finding Wally. Vindt WALI. Ergens in die chromatogrammen zit waarschijnlijk wel WALI verstopt. Zit er een positief staal voor een bepaalde component, terwijl de andere negatief zijn. En dat vraagt focus. Als je 2000 bladzijden met telkens 10 van die tekeningjes moest zitten bekijken en niet mag missen, dan moet je wel super gefocust blijven om dat gedurende de hele tijd te blijven doen.

Pieter 3:47

Dus Peter spreekt over lange tijd gedurende uren hyper gefocust blijven. Ik denk dat we er allemaal wel iets bij kunnen voorstellen, maar laat het ons gewoon even duiden. Wat is focus?

Durk Talsma 3:59

Ja, dat is een hele goede vraag. En het is misschien goed dat ik dat eerst even een heel klein beetje ga kaderen binnen hoe het in de psychologie wordt beschouwd. En om daar even een historische context bij te kunnen geven, zou ik eerst een keer graag willen beginnen met een hele beroemde uitspraak die al in de begindagen van de psychologie is gedaan door een Amerikaanse filosoof William James, die eigenlijk later ook bekend is geworden als de grondlegger van de psychologie in Amerika. En die quote die luidt. Everyone knows what attention is. It is the taking possession by the mind in clear and vivid form of one out of what seems several simultaneously possible objects or trains of thought. Focalization, concentration of consciousness are of its essence. It implies withdrawal from some things in order to deal effectively with others. And it is a condition which has the which has the real opposite in the confused, based, scatterbrained state, which in French is called distraction en zerstroitheid in German. Dus bepaalde dingen loslaten, andere dingen. Inderdaad, dingen loslaten. Andere dingen oppikken. Maar wat eigenlijk al blijkt uit die quote van James, is dat er heel veel verschillende aspecten in dat idee van aandacht voorkomen. Het is niet alleen heel lang geconcentreerd blijven op één bepaalde taak, zoals ook blijkt uit de getuigenis vanjuist. Maar het is ook selecteren van informatie uit de buitenwereld. Het negeren van informatie die niet relevant is, het continu switchen tussen verschillende zaken in de buitenwereld die we waarnemen, maar ook natuurlijk het dieper verwerken van alles wat relevant is. En natuurlijk, wat James daarover zegt, is dat concentration en focalisation of de mind, waar ook die focus in zit, dat vinden we dus ook terug als onderdeel van dat concept aandacht, zoals we dat ook in de psychologie bestuderen. Dus ja, die seleciteit dat lang kunnen vasthouden op een bepaalde taak, dat is eigenlijk de essentie van focus. En het is een van de aspecten van aandacht. En afleiding hoorde daar ook nog ergens bij, dacht ik voor een distractie klopt. Ja, afleiding inderdaad. En eigenlijk zorgen dat je niet afgeleid wordt. Dat is belangrijk.

Nele 6:39

Ja, die distractie, dat ken ik zeker. Maar hoe voelt dat om echt in die focus te zitten?

Durk Talsma 6:44

Ja, je zou eigenlijk misschien, als je er goed over nadenkt, de vraag kunnen stellen, wat voel je eigenlijk niet als je in die staat van focust bent. Want dat aspect van niet afgeleid worden speelt daar een hele belangrijke rol in. Dus eigenlijk, als je subjectief het gevoel hebt dat je heel erg sterk gefocust bent, dan ben je eigenlijk in een toestand dat je eigenlijk niets meer uit de omgeving opmerkt, behalve dan dat ene aspect van die taak waar je op dat moment mee bezig bent. En dat kan enorm variëren van een tekst die je moet schrijven, tot het analyseren van complexe data, tot noem het maar op, eigenlijk. Dus er zijn heel veel aspecten die relevant zijn van de taak die je wel opmerkt en eigenlijk alles daarbuiten verdwijnt gewoon. En ook bijvoorbeeld het besef van tijd kan volledig verloren gaan. Dus voordat je het weet, ben je ergens aan begonnen en kan het zomaar drie of vier uur verder zijn. Dus ja, misschien dat het dan in zo'n toestand toch incidenteel wel mogelijk is, dat je een keer lang die focus houdt. Je hebt ook soms wel echt zo'n moment van hyperconcentratie dat je echt in een soort flow terechtkomt. En dat is eigenlijk die toestand die ik net aangaf, waarin er eigenlijk helemaal niets meer buiten die taak plaatsvindt.

Pieter 8:08

Lijkt mij iets ongelooflijks om te bereiken. Die oppruste concentratie, of wat je zegt, de flow status. Wat is het recept? Hoe bereiken we de flow status? Kan niet zo moeilijk zijn, wisten we het maar.

Durk Talsma 8:19

Nee, dat lijkt toch een van de moeilijkste vragen te beantwoorden. Want er zijn verschillende aspecten die natuurlijk wel daar een rol in kunnen spelen. Uitgerust zijn en duidelijk doel hebben wat je wil bereiken. Motivatie speelt natuurlijk ook wel een rol. Maar was het maar zo eenvoudig als dat daar één één duidig recept voor was om die focus te kunnen bereiken. Want ja, dan zouden mensen het natuurlijk ook veel gemakkelijker kunnen doen, en zou het ook waarschijnlijk niet zo'n groot issue zijn als zo net in de introductie ook werd gEenoomd. Maar het is wel zo als we flow bereiken dat we ons beter voelen. In zekere zin dat je wel heel erg geconcentreerd bent op de taak, dat je niet dat gevoel hebt van ik ben niet productief. Maar aan de andere kant is natuurlijk ook dat er heel veel dingen langs ons heen gaan, omdat we die gewoon eigenlijk niet meer opmerken. Omdat die focus zo sterk is op de taak. Dat we daarnaast eigenlijk ook heel weinig meer voelen of ervaren.

Nele 9:27

Als we dan nog eens kijken naar het doping controle lab, wat kunnen we daar leren qua focus?

Durk Talsma 9:32

Ja, wel, we zien er eigenlijk een aantal hele interessante aspecten van focus terug. Het eerste is natuurlijk dat die mensen onder grote tijdsdruk heel lang hele complexe informatie moeten verwerken. Ze moeten daar in die data afwijkende patronen zien te vinden. En dat is een hele complexe visuele zoektaak. Dat visuele zoeken is ook iets waarvan we weten dat dat heel veel aandacht vereist. En ik moest bij het horen van dit verhaal moest ik eigenlijk ook direct denken aan een vergelijkbare situatie die we bijvoorbeeld zien bij luchtverkeersleiders. Dat is natuurlijk ook zo'n taak waarbij er ook heel veel belangen op het spel staan. Want als verkeersleider wil je natuurlijk ten koste van alles voorkomen dat twee vliegtuigen te dicht bij elkaar in de buurt komen. En je weet op voorhand ook niet precies welke bewegingen ze gaan maken. Er zijn wel procedures voor, maar dat kunnen natuurlijk altijd aanwijkingen zijn. En wat we daar bijvoorbeeld ook zien, is dat er hele strenge protocollen ontwikkeld zijn om te zorgen dat mensen niet overbelast raken. Bijvoorbeeld korte shifts. Zodat de betrokken verkeersleiders voldoende ontspanning kunnen nemen om die focusvermeerd te kunnen relaxen. Goede secundaire arbeidsvoorwaarden door bijvoorbeeld veel ontspanningsmogelijkheden te bieden. En in zekere zin ook wel een systeem van backup na backup om te zorgen dat één individuele fout door een ander gecorrigeerd kan worden. Zodanig dat de voorverantwoordelijkheid niet volledig op de schouders van één individu zal komen. En ja dat soort dingen zie ik hier in de dopinglab ook wel terug. In ieder geval de druk die op de individuele medewerkers ligt, die is daar wel heel ergelijkbaar mee.

Pieter 11:33

Ik denk dat we daar heel veel gelijkenis in hebben met wat er in het dopinglabo aan het gebeuren is op organisatieniveau, die protocollen enzovoort. Maar eerst en vooral voor elke medewerker die daar werkt, is het ook anders om die focus te bereiken. Ik laat je eens horen hoe Peter en zijn collega's zij erin slagen om zich te focussen.

Peter Van Eenoo 11:55

Bij mijzelf is het zo dat ik extreem gefocust ben, maar kort, vraag me niet veel langer dan een kwartier 20 minuten om iets gefocust te zijn. Maar tijdens dat kwartier 20 minuten doe ik wat veel andere mensen misschien een uur voor nodig zullen hebben. Maar na dat kwartier 20 minuten moet ik echt wel iets anders doen. Dat kan gewoon eventjes de benen strekken zijn, een kop koffie gaan halen of het lab binnengaan en bezig zijn met iets anders. Het hoeft niet zo dat ik mijn gedachten volledig vrij moet kunnen maken, maar ik moet mijn gedachten kunnen verzetten. Ik moet maar iets anders bezig kunnen zijn. Ik heb afwisseling nodig. Ik heb nood aan een speciale omgeving, zal ik maar zeggen, waarbij heel weinig mensen zouden dat kunnen. Maar voor mij is dat wat ik nodig heb om dan de focus te kunnen hebben op iets helemaal anders. Ik verwacht of wel dat er muziek speelt, of liefst, zelfs als het kan, dat er tv is of tv-beelden zijn. Dat het mag van mij aan alle kanten flitsen. Het is misschien bizar, maar ik heb het nodig, maar vraag me bijvoorbeeld niet bij het volgende liedje, wat was het vorige liedje? Ondanks het feit dat ik het vorige liedje misschien heb zitten meezingen. Ik ben het onmiddellijk vergeten. Ik heb die tweede input precies nodig om op die eerste super gefocust te kunnen zijn. Het is heel bizar. En dat heeft dus voor mij ook duidelijk gemaakt dat iedereen anders is. Want iedereen anders verklaarde mij voor zot in mijn studententijd, toch? Was ik er telkens door met goede cijfers. Dus dat maakte voor mij ook duidelijk van oké, elk heeft zijn eigen methode. Mensen snappen niet wat ik doe, maar ik snap ook niet wat zij doen, hoe zij dat kunnen. Bovendien liep ik vaak rond, terwijl ik aan het blokken was. En dat doe ik de dag van vandaag nog steeds. Het wordt moeilijker omdat de meeste resultaten nu digitaal zijn. Maar als je mij een artikel vraagt om te review, bijvoorbeeld als wetenschapper om een commentaar te geven op anderen. Dan ga je me niet achter mijn bureau zien zitten of in een zetel. Je gaat misschien rondwandelen door het lab heen. Mat dat artikel in mijn hand en een pen en notas maak het er wel dat ik het lees. Ik heb meer dan één iets nodig om te kunnen focussen. Ik denk dat ik misschien een verdoken ADHD-persoonlijkheid heb en dat ik gewoon niet stil kan zitten, dat dat mij niet lukt. Maar voor de rest weet ik echt niet hoe het komt. Ik weet gewoon hoe ik mezelf het meest kan laten renderen, hoe ik het meest uit mezelf kan halen. En dat denk ik is belangrijk. En dat ik vind dat je zelf niet aan iemand anders kan opleggen hoe hij of zij moet werken, je kent jezelf nog steeds het best. Ik vind het essentieel dat elk zijn eigen methode daarin ontdekt, als ik Peter hoor, dan zou mijn eerste reflex zijn: ik kan niet focussen.

Nele 14:32

Ik doe alles weg, mailbox dicht muziek uit. Maar bij Peter blijkt dat dus iets helemaal omgekeerd te zijn. Is focus dan iets heel individueel op de manier waarop je ermee omgaat?

Durk Talsma 14:44

Ja, er zijn inderdaad best wel wat individuele verschillen. Het blijkt eigenlijk ook wel uit de getuigenis van Peter. Dat hij het beste werkt met heel veel stimulatie. Wat ik zelf wel vrij opmerkelijk vind, want ik denk dat de meeste mensen wanneer ze zich willen focussen, dat liever inderdaad in stil te doen of met zo weinig mogelijk afleiding. Maar we zien dit soort verschillen inderdaad wel. En we zien het ook wel gereflecteerd in de mate waarin mensen in staat zijn om te multitasken bijvoorbeeld. Misschien moet ik dat wel even duiden. Want multitasking is een woord wat heel veel gebruikt wordt. Maar eigenlijk kunnen we dat absoluut niet. Mensen zijn geen strikte multitaskers, in de zin dat we echt twee dingen tegelijk kunnen doen. Tenzij het taken zijn die heel erg sterk geautomatiseerd zijn. Maar eigenlijk alles waar we aandacht voor nodig hebben, daarvan blijkt dat we eigenlijk maar één ding tegelijk kunnen doen. En wat we daar zien is mensen die dan zeggen dat ze multitasken. Die wisselen eigenlijk gewoon heel snel van verschillende taken. Dus een tekst schrijven, even een e-mail beantwoorden, iets wat tussendoor komt. Dus dat multitasken is eigenlijk gewoon dat je heel snel overstapt van de ene taak naar de andere. Nu wat daar ook uit blijkt, is dat daar hele sterke individuele verschillen in zijn. En dat eigenlijk wel ook blijkt dat de meeste mensen die zichzelf als multitasker omschrijven, dat die ook wel heel gemakkelijk afgeleid zijn. Dus er is een hele sterke link tussen je kunnen blijven focussen en de flexibiliteit waarin je kan switchen. En eigenlijk de mensen die het meeste focus behouden, die zijn niet zo flexibel in het kunnen switchen tussen verschillende taken. Dus het is een beetje in dat opzicht ook een trade-off tussen verschillende eigenschappen. Waarbij je focus kan inwisselen tegen een stukje flexibiliteit.

Nele 16:50

Er wordt ook veel gesproken over een neuroplasticiteit, het feit dat je je eigen brain kan trainen. Is dat een ding effectief of is dat gewoon nonsens?

Durk Talsma 16:59

Ik zou het niet willen wegzeggen als volledige nonsens. Dus het kan zeker wel. Maar ik denk ook, we moeten wel wat voorzichtig zijn met onze verwachtingen. Je kan zeker door bepaalde zaken te oefenen, kun je beter worden in bepaalde vaardigheden. Maar een kleine nuance hier, en dat is dat ons brein toch wel iets anders werkt dan een spier, waarbij je gewoon door pure krachttraining jezelf eigenlijk verbetert. Omdat het brein is natuurlijk een stuk complexer. We zien toch een aantal opmerkelijke zaken terug. Zoals bijvoorbeeld het feit dat onze menselijke cognitie uit heel veel verschillende subdomeinen bestaat. Er hebben bijvoorbeeld taalvaardigheden, rekenvaardigheden, ruimtelijk inzicht en dat soort zaken. En opmerkelijk is eigenlijk dat we elk van die specifieke domeinen wel kunnen trainen. Dus we kunnen oefeningen doen om betere rekenaars te worden. Maar dat vertaalt zich niet automatisch of eigenlijk helemaal niet naar andere domeinen. Dus als je beter wordt in rekenen, dan zal dat niet betekenen dat je taalvaardigheid beter wordt, of dat dat een effect heeft op je ruimtelijk inzicht. En een ander misverstand wat misschien interessant te noemen, hier, is bijvoorbeeld bij het leren van nieuwe informatie, het blokken daarvan. Hebben de meeste mensen de neiging van ik moet het maar vaak gEenoog herhalen en dan blijft die kennis vanzelf zitten. Maar ook dat werkt eigenlijk maar heel erg suboptimaal. Want eigenlijk wat je juist moet doen om die kennis meer te verankeren, is juist dat je moet zorgen dat je moet proberen die kennis te reproduceren. Dus probeer zelf een keer aan iemand anders uit te leggen. Een bepaald mechanisme wat je net bestudeerd hebt, hoe dat werkt. En dan zien we dat we het eigenlijk veel beter oppikken, dat het ook veel beter blijft hangen dan wanneer je dat alleen maar op een hele simpele manier proberen te herhalen, zoals dat bij een spier bijvoorbeeld wel zou werken. Dus we zien zeker wel een heel groot stuk plasticiteit. Ook leren concentreren.

Pieter 19:22

Als focus echt iets super individueels is of voor iedereen anders kan zijn. Hoe moeten wij hier dan concrete handvaten uithalen om onze focus te verbeteren? Zijn er dan dingen die voor iedereen gelden of zijn die er niet?

Durk Talsma 19:37

Ja, er zijn wel wat algemene dingen die zorgen dat de focus kan verbeteren. Maar ik wil daar wel even een kleine kanttekening bij plaatsen. En dat is dat we er geen wonderen van mogen verwachten. Uit het voorgaande blijkt eigenlijk al dat er hele grote individuele verschillen zijn in de focus die we kunnen hebben. En er zijn bijvoorbeeld wel wat technieken waarbij je kan denken aan mindfulness of meditatietechnieken. Die ervoor zorgen dat je wat minder snel afgeleid wordt. En ook dat je wat meer ontvankelijk wordt voor prikkels uit de omgeving die je sneller oppikt. Maar om het even in de juiste context te plaatsen. En voordat we het algemeen advies gaan geven, gaat iedereen maar zo'n mindfultrainestraining volgen of gaan mediteren. Ik ken bijvoorbeeld onderzoek van collega's van mij die in de Verenigde Staten hier onderzoek hebben gedaan, die bijvoorbeeld praktiserende boeddhistische monniken hebben gevolgd voor een training, die dat maandenlang heel erg intensief hebben gedaan. En dan vervolgens hebben ze onderzocht of ze verbeterd waren op het uitvoeren van aandachtstaak. Nou, die verbetering was er inderdaad. Maar je moet het wel in de juiste context plaatsen, natuurlijk. En dat is dat die training echt ongelooflijk intensief was. En het is nu niet zo dat de verbetering nu verdubbelde of verdrievoudigde of zo. De effecten waren significant. Maar het is niet zo dat je als je niet zou kunnen concentreren dat je dan plotseling een wonderfocussaard. En naast mindfulness. Ja, er zijn zeker nog wel wat andere dingen die over het algemeen effect zijn. Natuurlijk, een klassieke is dat iedereen eigenlijk altijd wel het advies krijgt om zich niet te veel af te laten leiden. Dus denk aan de klassieke tips als notificaties uitzetten, gsm wegleggen als die niet nodig is, enzovoort, enzovoort. Maar ik denk een nog betere techniek is, en die komt dan meer vanuit het individu zelf, en dat is om een klein stukje zelfdiscipline toe te passen in de zin Van denk er een keer over na hoe je je taken het beste structureert. Dat is natuurlijk heel afhankelijk van de context waarin je werkt. Maar sommige zaken die bijvoorbeeld langdurige focus veranderen, die zou je bijvoorbeeld best op kunnen breken in kleinere taken. Ik denk dan bijvoorbeeld heel concreet een situatie die ik nu, zeker in deze periode ook regelmatig tegenkom. Na kijken voor studentenpepers. Dus het beste is om dat dan gewoon op te breken in behaadbare brokken. Ook eigenlijk een beetje net als met de verkeersleiders of in het dopinglab. Zet voor jezelf een tijdlimiet. Weet ongeveer hoe lang je je kan concentreren. En sta jezelf dan toe om even een pauze te nemen. Laat die afleiding dan voor even toe. En dat is gewoon een hele praktische tip, die vaak wel voor veel mensen helpt.

Pieter 23:02

Ja, masterproven nalezen, heel herkenbaar. Dat doe je niet zomaar de hele tijd met heel veel focus. Hoe heb jij ontdekt wat er voor jou helpt om te focussen?

Nele 23:12

Veel trial en error, denk ik. Wat dat voor mij werkt, hangt eigenlijk een beetje af van taak tot taak. Als ik mij echt heel hard moet focussen op één taak, dan sluit ik mij echt af in een soort camera apart zet ik helemaal in mijn focusone. Zeker als het een dringende taak is. Als ik een taak heb waar ik iets moeilijker aan start. Dus als ik wel uitzagendra heb, dan helpt het voor mij om een timer te zetten. Zodat ik weet van oké, ik maak een soort deal met mezelf. En dan zeg ik van ik ga er nu 20 minuten naar werken. Dat helpt om te starten. En dan vaak na die 20 minuten bleef ik gewoon eraan verder werken, maar het helpt mij wel om gewoon in actie te schieten. Daarnaast helpt het mij ook als ik een zaak heb die ik niet zo heel graag doe. Dan werkt voor mij de techniek van bodydubbeling. Dat is een methodiek die soms voor mensen met ADHD werkt. En dat is eigenlijk gewoon dat je in dezelfde ruimte zit met iemand die heel geconcentreerd aan het werken is. En dat helpt mij gewoon om ook in die zone te geraken.

Pieter 24:16

Ik doe klokjes van 50 minuten en dan 10 minuten pauze. 50 minuten en dat een hele dag door. Maar soms ook als ik veel werkdruk heb, dan laat ik ook makkelijker in focussen. Maar ik weet het moet. Nu moet ik mij focussen en dan lukt het mij ook beter. En dan de usual lesjes maken, dat soort dingen. Wat meer bewegen dan anders tussendoor is gaan wandelen en een uur vroeger per dag in bed krijgen, dat helpt mij ook om te focussen. En wat werkt voor u?

Durk Talsma 24:45

Eigenlijk ook wel een beetje hetzelfde. Ik ben natuurlijk met onderwijs en met onderzoek. En daar is het vaak wel wat zoeken. En ja, dan kan ik ook wel gewoon toegeven dat ik daar soms ook echt wel moeite heb om daar de focus in te vinden. Want het vinden van de focus is daarvoor een heel groot deel ook het afkaderen van de taak, hoe pak je dit aan. Vanaf het bijvoorbeeld het uitwerken van een nieuw onderzoeksidee tot het concreet opschrijven daarvan, ja, er zit heel veel literatuurzoeken bij. Dus dat vraagt echt een hele brede strategie in het begin. En dan merk ik bijvoorbeeld ook aan het begin van de dag. Dat ik absoluut heel veel moeite heb om daarin te komen. Ik ben sowieso niet zo'n vroeg gestarter.

Nele 25:36

Dus dat eerste uur op de dag is meestal ook wel een verloren uur is inderdaad wel leuk om te merken dat je toch bij mezelf ook dat ik een aantal focussenblokken heb. En dat ik mij bijvoorbeeld ook beter kan concentreren op het einde van de dag in plaats van het morgens. Maar dat is zeker voor iedereen anders. Mijn collega is heel vroeg een vroege vogel. Dus dat hangt echt af van persoon tot persoon.

Durk Talsma 26:01

Ja, dat klopt inderdaad. Er zijn ook hele duidelijke fysiologische verschillen tussen mensen. Iedereen heeft een ander bioritme. Sommigen piek dat in de vroege ochtend. En bij andere veel later op de dag. En het piek van je focus hangt daar ook heel erg nauw mee samen. Dus ja die verschillen zijn er zeker.

Pieter 26:20

Wat ik mij tenslot afvrug, is een link tussen focus en plezier. Moet je iets graag doen om gefocust te zijn?

Durk Talsma 26:27

Die link is er zeker. Ook hier wel weer een kleine nuance.

Pieter 26:31

Daar had ik al niet anders waakt.

Durk Talsma 26:35

De nuance is natuurlijk dat ook dingen die je niet graag doet, dat als het nodig is, dat je op een gegeven moment gewoon wel in die focus kan komen. Wanneer het bijvoorbeeld een deadline is voor een administratief verslag wat je nog moet schrijven, waar je eigenlijk helemaal niet zo geïnspireerd van bent om te schrijven. Als je er één keer toe zet en de woorden komen, dan gaat het ook wel vanzelf. Dan kun je ook wel in die focus blijven, zeker als het niet te veel afleiders zijn. Maar er is natuurlijk wel iets wat je intrinsiek motiveert om te doen. Dat zal er wel voor zorgen dat je dat eerder zal oppikken en dat je dat waarschijnlijk ook langer vol kan houden om die taken uit te voeren. En daar komt ook nog bij dat er wel een hele interessante link is tussen menselijke arousal en aandacht. Arrousal hangt samen met stressniveaus bijvoorbeeld, maar ook de algemene alertheid uit de omgeving. En we zien daar bijvoorbeeld ook een hele interessante link met emoties. Bijvoorbeeld positieve emoties zorgen ervoor dat onze aandachtsfocus verbreedt. Terwijl eigenlijk negatieve emoties, woede, frustratie, angst. Daar eigenlijk meer voor zorgen dat die aandachtsfocus juist heel erg vernauwt, waardoor je veel minder ontvankelijk wordt en eigenlijk die aandacht juist heel erg sterk op één zaak richt.

Pieter 28:12

Heven emoties zoals boosheid vernauwen onze focus. Maar is het ook zo, kan je dan zeggen van iemand die zich slecht voelt, kan beter focussen, of is dat te kort op de bocht?

Durk Talsma 28:21

Nee, dat is inderdaad te kort op de bocht. Want er is natuurlijk iets wat daar nog meer mee speelt. En dat is wanneer je je slecht voelt, dan is daar vaak een reden voor. En die reden, dat is vaak zorgt ervoor dat we gaan piekeren. En dat natuurlijk al onze focus op die piekering gaat leggen, waardoor we eigenlijk heel moeilijk in staat zijn om ons te focussen op datgene wat onze job vereist. Dus ja, nee, de focus is er wel. Maar het probleem is, je dicht op het verkeerde.

Pieter 28:53

Lijkt me ergens logisch. We moeten het ook nog eens over stress hebben. Peter van het Dopinglabo had daar heel veel over te zeggen.

Peter Van Eenoo 29:04

Ons lab is een van de dertig wadig geaccrediteerde antidopinglaboratoria wereldwijd. WADE is het wereld antidopingagentschap en dat overziet alles qua dopingcontroles. Elk dopingcontrolesel van elke atleet wereldwijd moet naar één van die 30 laboratoria. Dat zijn vaak heel hoog professionele atleten, dus verwacht WADA ook van deze laboratoria dat ze aan de hoogste eisen wil doen. De minste fout wordt afgestraft, dat betekent het lab wordt geschorst bij een fout. En dus zit er daar telkens een zwart van Dammerkles boven ons hoofd, dat we zeker geen fout mogen maken.

Pieter 29:43

Peter vertelt dat een hele kleine fout enorme gevolgen kan hebben. Ik kan mijmelden dat dat niet goed kan zijn voor het stresslevel van mensen als je dat voortdurend als zwaard van damoklas boven je hoofd voelt hangen.

Durk Talsma 29:58

Ja, nee, dat klopt inderdaad. Nu stress op zich een beetje stress is niet verkeerd. Een kleine druk om te presteren of een matig signaal van gevaar. Zorgt ervoor dat we juist actiever worden en dat we gedurende een kortere tijd even een wat grotere inspanning kunnen leveren. Maar het probleem is natuurlijk hier niet zozeer die kortdurende stress. Maar het is de langtijdige opbouw van al die stresszorgen achter elkaar. Wat kan resulteren in een toestand van chronische stress. Chronische stress kan resulteren in een hele sterke ontregeling van onze menselijke fysiologie. En dat heeft natuurlijk ook een eigenlijk twee effecten. Het eerste is verminderde concentratie. Maar het tweede, en het meer langdurige gevolg daarvan is als je in zo'n stressvolle omgeving werkt, kun je ook in een situatie terechtkomen waarbij de doelen die je wil bereiken in je job niet meer opwegen tegen de ervoor die het kost om die doelen te bereiken. En die balans, daarvan is gebleken dat dat eigenlijk een hele belangrijke voorspeller is voor mensen hun welbevinden in het job. Of aan de andere kant van de medaille. De gevoeligheid van mensen van mentale vermoeidheid. Nu, als je in zo'n stresssituatie zit, en je moet eigenlijk continu lange tijd een hele hoge inspanning leveren. En er hangt continu dat zwaard boven je hoofd van de kleinste fout kan hier fataal zijn, dan zit je natuurlijk in een situatie waarin die balans heel gemakkelijk verstoord lijkt te worden. Dus ja, die lange stress is absoluut niet gezond voor mensen.

Nele 32:06

Ja, als ik het zo hoor, vraag ik me dan af: zijn saaie taken met weinig stress dan een betere optie voor focus?

Durk Talsma 32:13

Het gebrek aan stress is op zich wel een positief gegevier hier. Maar saaie taken zijn ook niet noodzakelijkwijs goed voor de focus. Omdat we eigenlijk zien dat hetzelfde mechanisme van zoonet hier ook weer een rol gaat spelen. Omdat natuurlijk de mate waarin je focus kan volhouden, voorkomt dat je vermoeid raakt. Het mechanisme daar is eigenlijk de balans tussen moeite die je in de taak moet steken en het resultaat wat het oplevert. En het grote probleem hier is natuurlijk dat bij een saaie taak ik denk even aan iets heel simpels. Getalletjes invullen in een sheet zonder dat je misschien ook een idee hebt welk hoge doel dit dient. Als je dat gewoon dagen achter elkaar vol moet houden, dan is dat doel eigenlijk weer weg. Is er misschien weinig ervoor die je moet doen. Maar er is helemaal geen doel en dus is er weer geen balans. En dan triggert dat eigenlijk weer hetzelfde mechanisme als wat we net zagen, wat kan resulteren in mentale vermoeidheid en eventueel zelfs een burn-out. In dit geval omschrijven we het eigenlijk met andere termen. Dat is de borne-out. Maar eigenlijk is het een beetje een vergelijkbaar mechanisme wat daaraan te grondslag ligt.

Nele 33:38

Is het eigenlijk belangrijk om het hoger doel in achterhoofd te houden.

Durk Talsma 33:42

Ja, en inderdaad, mensen ook bewust te maken wat het doel is.

Pieter 33:46

De tas, jij had het daar net over de luchtverkeersleiders. Die protocollen afspreken om ervoor te zorgen dat er geen vliegtuigen botsen, lijkt mij logisch. Ook in het dopinglabo waar ik ben langs geweest, daar waren er teamafspraken en veel safes ingebouwd om ervoor te zorgen dat ze toch geconcentreerd gEenoog konden blijven om geen fouten te maken. Ik denk, op team niveau moeten er toch nog manieren zijn om ervoor te zorgen dat iedereen zijn eigen focus kan houden. Weet je daar iets meer over?

Nele 34:19

Ja zeker, binnen de universiteit zijn er inderdaad wel verschillende diensten of faculteiten die daar een eigen weg in vinden. Zo zijn er bijvoorbeeld faculteiten die een prikkelarme ruimte hebben of stiltekamers. Dus dat is echt geschikt voor mensen die heel hard die stilte nodig hebben om zich te kunnen focussen. Daarnaast is het ook zo dat je op team niveau ook een aantal afspraken kan maken. Zo weet ik bijvoorbeeld dat er teams zijn die zeggen van oké, wij maken focusblokken. Bijvoorbeeld één dag per week of een paar dagen per week tussen 10 en 12 is dat een focusblok. Dus dan mag er niemand bellen of vergaderingen in plannen. Dus op die manier is dat ook heel duidelijk op teamniveau wat er kan en wat niet. Daarnaast zijn er ook teams die bijvoorbeeld werken met een soort mascotte. Die je dan op je bureau kan zetten als je echt in die focuszone wil blijven, dan weten de collega's ook van oké, niets horen, niets vragen. En dat werkt dan ook wel in hun team, toch? Daarnaast is het ook wel belangrijk dat die verwachtingen op teamniveau heel duidelijk zijn. Ook wanneer je beschikbaar moet zijn, ook via welk kanaal, dat dan eigenlijk de communicatie of de meest dringende communicatie verwacht wordt. Dus het is ook wel heel handig om op teamniveau die afspraken te maken, zodat eigenlijk voor iedereen duidelijk is wat er verwacht wordt. En uit onderzoek bleek ook dat dat ook wel wat stress wegneemt bij medewerkers. Als die afspraken gemaakt worden.

Pieter 35:50

Ook altijd handig dat je weet van je team gEenoot wanneer ze er niet zijn, wanneer ze deconnecteren. Misschien nog even aan uw vragen, professor Talsma. Deconnecteren. Wat is het nut daarvan? Wat gebeurt er dan bij onze focus?

Durk Talsma 36:03

Het is eigenlijk heel belangrijk om ook dit soort deconnectiemomenten in te bouwen. Want ik had volgens mij in het begin al gezegd dat het gewoon fysiek onmogelijk is om acht uur per dag of gedurende een hele werkdag aan te staan en op geconcentreerd te zijn, het niveau van focus varieert doorheen de dag. Er zijn ook gEenoog dagen waar mensen op een gegeven moment thuis komen en zeggen, nou ik ben vandaag helemaal niet productief geweest. En nu natuurlijk binnen een universiteit, binnen een wetenschappelijk instituut, waarbij je bijvoorbeeld ook op lange termijn bezig moet zijn met het creatieve aspect van de wetenschap, dus nieuwe ideeën genereren, dan is het eigenlijk essentieel dat je een keer die lummeltijd inbouwt. Omdat het toch een beetje soms impliciet de assumie is dat als je niet productief bent, dat dat verloren tijd is. Terwijl in de wetenschap het ook juist essentieel is dat je een keer de tijd neemt om een artikel heel grondig te lezen. Dan misschien ook gewoon een keer het gebouw te verlaten en een keer een wandeling te maken. Ik doe dat zelf ook af en toe een keer om even mijn hoofd leeg te maken. E nadenken en dat dan weer op te pikken. Dat voelt soms misschien een beetje als verloren tijd. Maar als je het in het grotere geheel bekijkt, is het gewoon enorm essentieel om te zorgen dat je op lange termijn juist die focus kan vasthouden. Dus ja, dat is gewoon wel heel erg essentieel dat dat soort momenten ook ingebouwd worden. En eigenlijk dat het ook een beetje onderdeel van de cultuur wordt, dat dat niet meer wordt gezien als een nummel moment, maar gewoon als een essentieel aspect van hoe mensen in het dagelijks leven functioneren.

Pieter 38:11

Oké, Nele, nu dat we dit allemaal gehoord hebben, wat halen we hieruit?

Nele 38:15

Wel heel veel. Ten eerste hoor ik de ode aan de lummeltijd. Ik vind het een heel mooi woord. En het is zeker niet zo evident in een academische context. Maar ik hoor dat het ook wel die creativiteit stimuleert, die ook wel nodig is in onderzoek en creatieve taken. Hij ook een ode om het in de cultuur in te bakken, zodat het eigenlijk niet als verloren tijd wordt gezien, maar net als zeer productieve tijd. Dus dat wil ik zeker meenemen. Daarnaast hoor ik ook van oké, het is niet zo makkelijk om je brein te trainen. Je haalt eigenlijk meer winst uit het feit dat je je taken kan structureren en je dag kan structureren. En dat je daar niet bij je niet moet vergelijken met die collega's eigenlijk, want iedereen heeft zijn eigen bioritme, eigen focusmanier. Dus je vindt vooral je eigen weg om daarmee om te gaan.

Pieter 39:08

Hebben we goed opgelet? Ja, absoluut. We vragen ook altijd aan onze gasten, tot slot, als we in onze vrije tijd meer over het thema stress en focus willen leren, dus niet te zwaar. Of culturele tips hebt, dingen die we moeten zien, dingen moeten horen, dingen die we moeten bezoeken. Heb je daar ideetjes rond stress en focus?

Durk Talsma 39:28

Ja, ik heb misschien nog een paar films en een tv-serie die ik kan aanbevelen en dateren. Laat ik een keer gaan beginnen met de tv-serie. En dat is Breaking Bad, seizoen twee.

Pieter 39:45

Heel specifiek seizoen 2.

Durk Talsma 39:47

Nou, eigenlijk zou ik gewoon de hele serie aanraden. Maar met het thema focus gaat het eigenlijk vooral om seizoen 2. Het seizoenstitel is volgens mij Seven Three Seven Lost over Phoenix, Arizona. Ik zeg het even naar mijn hoofd. Dat kan ook de verifiëren. Maar eigenlijk het centrale thema of een van de thema's in dat seizoen is een verkeersleider die. Om persoonlijke redenen een dag op zijn werk heeft dat hij er even niet met zijn hoofd bij is. De reden waarom ga ik hier niet verklappen, daar is een serie voor. Maar de gevolgen van die laps of attention laten zich raden, denk ik, en wordt ook al een beetje weggegeven in de seizoenstitel. Van harte aanbevolen. Dan de twee films, Dr. Strange Love. Klassieke film uit de jaren 60 al over de mogelijkheden van mutual asured destruction. Waarbij natuurlijk vigilantie en het oplettend monitoren van radarsystemen. Dus ook eigenlijk een beetje de hyperfocus die in het verhaal van Peter aan de orde komt, hier ook uitgegroot worden. En ja eigenlijk ook illustreren wat de gevolgen kunnen zijn van een vals alarm. En hetzelfde geldt eigenlijk ook een beetje voor de film Rear Window. Een klassieke Hitchcock thriller, waarbij een fotograaf die in zijn appartementje zit, opgesloten met een gebroken been. Da eigenlijk allerlei eigenaardigheden in appartement tegenover zich gaat opmerken. Op basis van die enorme focus die hij gedurende een aantal dagen volhoudt. Toch wel een heel bijzonder verhaal weet te reconstrueren.

Pieter 41:47

Voilà, die gaan op ons leesje.

Nele 41:50

Ik ben heel benieuwd om die tips eens in de praktijk te gaan bekeken. Dus ik denk dat we hiermee aangekomen zijn aan het einde van de aflevering. Heel erg bedankt, Durk, om hierbij te zijn en ons zoveel me te brengen.

Durk Talsma 42:03

Ja, graag gedaan. Ik vond het heel leuk om hier aanwezig te zijn.

Pieter 42:06

Voilà, dan was dit: het Betere Werk over stress en focus. En wij hopen dat jullie allemaal iets bijgeleerd hebben. Ik vond het alvast super interessant. Dankjewel. Tot ziens, dag.

‍